Jesen je savršeno vreme da otkrijete Crnu Goru bez gužvi. Od planinskih predela i jezera, do starih primorskih gradova sa bogatom istorijom – ovo su najlepša mesta u Crnoj Gori koja vredi posetiti van letnje sezone.
1. Nacionalni Park DURMITOR
Durmitor je masiv u severozapadnom delu Crne Gore, deo Dinarskih Alpa, i deo Nacionalnog parka Durmitor. Ima čak 48 vrhova iznad 2.000m, a najviši je Bobotov kuk sa 2.523m.
Ova planina se sa punim pravom ubraja među najlepša mesta u Crnoj Gori, kako zbog svoje divlje prirode, tako i zbog raznovrsnih aktivnosti koje nudi tokom cele godine.
Na Durmitoru se nalazi 18 glečerskih jezera, nazvanih “gorske oči”, među kojima je najpoznatije Crno jezero. Za planinare, tu je preko 100km uređenih i markiranih staza, uključujući i uspon na Bobotov kuk. Pored planinarenja, veoma su popularni zimski sportovi – skijanje i snowboard na Savinom kuku, gde se nalazi žičara.
Cena dnevne ulaznice za Nacionalni park košta 5€.
Šta još videti i obići u okolini Durmitora?
1. Kanjon Tare i Đurđevića Tara most
Durmitor nije kompletan bez posete kanjonu reke Tare, koji je najdublji kanjon u Evropi (do 1.300 m dubine). Tara je poznata kao “suza Evrope” zbog kristalno čiste vode i odlična je za rafting, naročito između aprila i oktobra.
Blizu kanjona se nalazi već dobro poznati most Đurđevića Tara, dug 365 m i visok 172 m, sa predivnim pogledom. Tu je i zip-line, jedan od najdužih u regionu, za one željne adrenalina.
2. Vražje jezero
Karakteristično je po nijansama plave boje vode. Ono što ga čini posebnim i drugačijim od drugih jezera u okolini, jeste to što je okružen pašnjacima i otvorenim krajolikom, a ne gustim šumama.
Vražje jezero je pogodno za razne oblike aktivnog odmora, poput tandem paraglajdinga ili planinskog biciklizma. Pored jezera se može i kampovati, a kako se nalazi blizu glavnog puta, mnogi dolaze na dnevni piknik ili laganu šetnju.
3. Crno jezero
Ovo jezero je najveće i najpopularnije na Durmitoru, i lako je dostupno iz Žabljaka. Crno jezero okružuje pešačka staza kroz šumu, dužine oko 3.5km. Pored šetnje oko jezera, tu su i čamci i pedaline za iznajmljivanje. Okolina jezera ima i uređene piknik zone, pa je idealno za porodični izlet.
4. Žabljak
Žabljak je najviši grad na Balkanu (1.456 m), a kao glavno polazište za obilazak Durmitora, ima sve što putnicima treba:
- Smeštaj svih kategorija – od hostela i apartmana, do luksuznih vila
- Restorane sa domaćom kuhinjom – preporuka: kačamak je obavezno jelo u ovom delu Crne Gore
- Rent-a-car, ski opremu, bicikle i vodiče
- Supermarket, apoteku, benzinsku pump
2. BJELASICA
Bjelasica je jedan od najlepših i najpitomijih planinskih masiva u Crnoj Gori, smešten u njenom centralnom delu. Obuhvata područje između reka Tare, Lima, Lepenice i Ljuboviđe, a poznata je po svojim zelenim pašnjacima, blagim padinama i jezerima, što je čini idealnom za šetnje i biciklizam.
Masiv se prostire na površini od preko 600 km², a najviši vrh je Crna glava (2.139 m). Pored nje, postoji još desetak vrhova iznad 2.000 m, sa kojih se pruža pogled prema Prokletijama, Komovima, Durmitoru i drugim planinama.
Planinska jezera Bjelasice
Na Bjelasici se nalazi šest ledničkih jezera, od kojih su najpoznatija, a verovatno i najlepša:
- Pešića jezero – Odlično mesto za kampovanje, kupanje i šetnju, a jezero se nalazi u blizini puta, te je lako dostupno i pristupačno.
- Ursulovačko jezero – Ovo jezero je jedan mali raj na zemlji. Ušuškano je u dolini, okruženo šumom i proplancima.
- Šiško jezero (veliko i malo) – Najpristupačnije od svih jezera, nalazi se tik uz put i do njega se može doći kolima. U blizini su mnogobrojni katuni i kolibe u kojima se može prenoćiti.
Katuni i etno-sela
Bjelasica je poznata i po svojim katunima – sezonskim naseljima pastira gde posetioci mogu doživeti autentičan planinski život. Neki od najposećenijih katuna su:
- Katun Vranjak – najčešća baza za planinarenje, nudi smeštaj u drvenim kolibama, domaću hranu, pogled na Pešića jezero.
- Katun Goleš – prilično izolovan katun koji nudi mir, tišinu i domaću hranu
- Eko katun Damjanović – idealno mesto za porodice, u blizini staza i pašnjaka, kao i vidikovca Bendovac
Planinarenje i biciklizam
Bjelasica ima na desetine kilometara markiranih staza, pogodne za različite nivoe kondicije:
- Uspon na Crnu glavu (2.139 m)
- Kružne ture koje povezuju više jezera i katuna
- Lagane ture za porodice i rekreativce
- MTB ture za brdske bicikliste
Teren je bezbedan, pretežno travnat, pa je odličan i za početnike i za decu.
3. BIOGRADSKA GORA
Biogradska gora je jedan od najstarijih nacionalnih parkova na Balkanu i deo je planinskog masiva Bjelasice. Park je poznat po tome što čuva jednu od poslednje tri prašume Evrope, kao i po prelepom Biogradskom jezeru, smeštenom usred guste šume.
Kada posetite ovaj park, shvatićete zašto se uvek ubraja u jedno od najlepših mesta u Crnoj Gori.
Šta videti u Nacionalnom parku Biogradska gora?
1. Biogradsko jezero
Glavna atrakcija parka – jezero je smešteno na 1.094 m nadmorske visine, okruženo gustom, netaknutom šumom.
- Do jezera je vrlo jednostavno stići iz pravca Kolašina (20 min vožnje)
- Postoji i kružna pešačka staza oko jezera (3,5 km)
- Mogu se voziti čamci, piknikovati ili kupati leti.
- Mesto je idealno za porodice, jer će deca uživati u različitim aktivnostima
2. Prašuma Biogradske gore
Prekriva oko 1.600 ha parka, sa stablima starim preko 400 godina, visokim i do 40 metara. Tu živi veliki broj endemskih i zaštićenih biljnih i životinjskih vrsta. Šetnjom kroz ovu šumu nemate osećaj da se nalazite u Crnoj Gori, već podseća na neke egzotične i daleke zemlje.
3. Vidikovac Bendovac
Ako želite da osmotrite Biogradsku goru sa visine, staza od jezera vodi ka vidikovcu Bendovac (1.800 m). Pogled sa vrha obuhvata čitav park, jezero i okolne planine. Do njega se dolazi za oko 2,5–3 sata laganog hoda.
Cena dnevne ulaznice u NP Biogradska gora košta 4€.
4. PROKLETIJE
Prokletije su najmlađi nacionalni park u Crnoj Gori, ali su po svojoj lepoti, surovosti i veličini među najimpresivnijim planinskim masivima u čitavom regionu. Deo su Dinarskih Alpa, i prostiru se duž granice Crne Gore i Albanije.
Ove planine su poznate po svom oštrom krečnjačkom reljefu, nazubljenim grebenima, dubokim dolinama i liticama koje se strmo uzdižu iznad dolina.
Najviši vrhovi Crne Gore
Na Prokletijama se nalazi i najviši vrh Crne Gore – Zla Kolata (2.534 m), kao i Dobra Kolata (2.528 m) i Maja Rosit (2.525 m). Usponi na ove vrhove nisu tehnički zahtevni, ali zahtevaju dobru kondiciju i planinarsko iskustvo.
Za iskusnije planinare tu su i izazovniji vrhovi poput Maje Jezerce (2.694 m) – najviši vrh Prokletija, koji se nalazi s druge strane granice, u Albaniji.
Jezera na Prokletijama
Prokletije krase neka od najlepših planinskih jezera i izvora u regionu:
- Hridsko jezero – Ušuškano u četinarskoj šumi na skoro 2.000 m nadmorske visine. Poznato je i kao “jezero sreće”, jer legenda kaže da ispunjava želje onima koji se u njemu okupaju. Dolazak do jezera je moguć putem koji vodi iz Plava, ali je ovaj put u nekim delovima prilično loš i uzak, te imajte to u vidu pre polaska.
- Plavsko jezero – Najveće glečersko jezero u Crnoj Gori, idealno je za šetnje, kupanje, vožnju čamcem i ribolov. Nalazi se u samom podnožju planina, u blizini grada Plava.
- Oko Skakavice (The Eye) – Nalazi se na oko pola sata od Gusinja, i do samog izvora se može doći autom. Ne dajte da vas njegova tirkizna boja zavara i namami na kupanje, jer je voda, blago rečeno – ledena! Lepota ovog izvora je neopisiva, podseća na malu lagunu, skrivenu u šumi.
Planinarenje i alpinizam
Prokletije su raj za planinare, alpiniste, ljubitelje netaknute prirode, a naročito za planinske trkače. Ovde će svako pronaći nešto za sebe, od totalnih početnika, do onih najiskusnijih koji se spremaju za ekspedicije širom sveta.
Popularne staze:
- Gusinje – Dolina Grebaje – Volušnica – Popadija – Talijanka – kružna tura, i sigurno najpopularnija, sa jednim od najboljih pogleda u čitavoj Crnoj Gori
- Zla Kolata – uspon iz sela Vusanje, preko Dolje
- Očnjak – uspon iz doline Grebaje
Gusinje i Plav
Gusinje i Plav su dva mala planinska grada u podnožju Prokletija.
- Gusinje je polazna tačka za dolinu Grebaje i Ropojanu, dve najimpresivnije doline u parku.
- Plav je poznat po Plavskom jezeru i kao mesto iz kojeg kreću ture ka Hridskom jezeru i vrhovima Kolate.
Oba grada nude smeštaj, restorane sa domaćom kuhinjom, vodiče, rent-a-car i osnovnu turističku infrastrukturu. Gorski specijaliteti kao što su jagnjetina ispod sača, sir iz mješine, priganice i kačamak deo su obavezne gastro ponude.
Praktične informacije:
- Cena dnevne ulaznice u NP Prokletije: 3€
- Najbolje vreme za posetu: jun – oktobar
- Smeštaj: domaćinstva, planinarski domovi, kampovi (posebno u Grebaji i Vusanju)
- Kako stići: iz Podgorice do Plava/Gusinja – oko 3.5h vožnje
5. SKADARSKO JEZERO
Skadarsko jezero je najveće jezero na Balkanu. Većim delom površine pripada Crnoj Gori, dok se ostatak nalazi u Albaniji. Deo crnogorske strane je zaštićen kao Nacionalni park od 1983. godine.
Jedno je od najvažnijih ptičjih staništa u Evropi – ovde živi preko 280 vrsta ptica, uključujući retkog pelikana (dalmatinski pelikan), čaplje, kormorane i orlove. U okolini jezera rastu guste trske, lokvanji, i močvarne šume, a voda je bogata ribom – naročito krapom, ukljevom i jeguljom.
Aktivnosti na Skadarskom jezeru
1. Vožnja čamcem
Najpopularnija aktivnost na jezeru – možete izabrati kraće ture (1h) ili duže izlete (do 4–5h) koje uključuju obilazak ostrva, manastira i skrivenih plaža.
Ture obično uključuju:
- manastir Kom i/ili ostrvo Grmožur (poznato kao “crnogorski Alkatraz”)
- kupanje u čistoj vodi jezera
- posmatranje ptica
- degustaciju domaće rakije i vina na čamcu (opciono)
Jedna od tura čamcem koja uključuje i degustaciju vina i domaće priganice, možete rezervisati preko sledećeg linka 
Skadarsko jezero: Vožnja čamcem
2. Posmatranje ptica (birdwatching)
Od oktobra do marta, jezero postaje raj za ornitologe – moguće je organizovati specijalizovane ture sa vodičima i opremom.
Jednu takvu turu možete rezervisati preko sledećeg linka Skadarsko jezero: Posmatranje ptica
3. Kupanje na Skadarskom jezeru
Iako jezero nema klasične peščane plaže, postoji nekoliko mesta gde je voda čista i pogodna za kupanje. Najpoznatija plaža je plaža Murići, odakle se pruža pogled na ostrvo i manastir Beška.
Praktične informacije:
- Cena dnevne ulaznice u NP Skadarsko jezero košta 5€ (plaća se pri ulasku u Virpazar ili drugim pristupnim tačkama)
- Kako stići:
- Iz Podgorice – 30 min vožnje (najlakši pristup)
- Iz Bara ili Budve – 1–1.5h
- Do Virpazara se može doći i vozom (pruga Bar–Bijelo Polje)
6. KOTOR
Kotor je jedan od najpoznatijih i najlepših gradova Crne Gore. Smešten je duboko u Bokokotorskom zalivu, okružen planinama i morem, i pod zaštitom je UNESCO-a kao deo svetske kulturne baštine.
Grad ima bogatu istoriju dugu više od 2.000 godina – bio je pod Austro-Ugarskom monarhijom, Rimljanima, Vizantijcima i Mlečanima. Svaka epoha ostavila je trag u arhitekturi, kulturi i duhu ovog mesta.
Šta videti u Kotoru?
1. Stari grad (Stari Kotor)
- Zidine dugačke preko 4 km koje se protežu uz brdo San Đovani
- Katedrala Svetog Tripuna (1166) – jedan od najvažnijih simbol grada
- Morske i Kopnene kapije, Sat-kula, Trg od oružja
- Uske, kamene ulice, trgovi, barovi i prodavnice u srednjovekovnom ambijentu
- Grad je poznat po velikom broju mačaka, čak postoji i muzej mačaka!
2. Uspon na tvrđavu San Đovani
- Do vrha brda vodi 1.350 stepenika na kom se iznad grada nalazi tvrđava
- Sa tvrđave se vidi Kotor i ceo zaliv i zaista je nešto što ne treba propustiti
- Najbolje vreme za uspon: rano jutro ili pred zalazak sunca
Praktične informacije:
- Ulaz u stari grad je besplatan, a ulaz na zidine je oko 8 €
- Parkiranje: nekoliko javnih parkinga van starog grada
- Preporuka: obići van glavne sezone (maj–jun, septembar) zbog velikih gužvi
7. Perast
Samo 12 km od Kotora, nalazi se Perast – malo, prelepo barokno naselje na obali zaliva. Grad ima samo jednu glavnu ulicu uz more, bez saobraćaja – što ga čini idealnim za obilazak.
U 17. i 18. veku, Perast je bio pomorska sila – sa školom za mornare, palatama bogatih kapetana i čak 16 crkava na samo nekoliko stotina metara dužine.
Šta videti u Perastu?
1. Ostrvo Gospa od Škrpjela
- Veštačko ostrvo napravljeno na hridi, sa crkvom i malim muzejom
- Do ostrva se dolazi čamcem iz luke (5–10 min)
2. Ostrvo Sveti Đorđe (nije otvoreno za posete)
- Nalazi se tik pored Gospe, poznato po benediktinskom manastiru i starom groblju
- Za razliku od Gospe, ovo ostrvo je prirodno
- Ostrvo je kroz vekove služilo i kao groblje za peraštansku vlastelu – zbog toga se naziva i “ostrvo mrtvih”
3. Palate i crkve
- Crkva Svetog Nikole sa zvonikom visokim 55 m
- Palata Bujović, Palata Smekja, Muzej Perasta
- Crkva Gospe od Rozarija – mala crkva iz 18. veka, poznata po baroknoj kupoli
8. Kanjon Pive
Kanjon reke Pive je jedan od najdubljih i najlepših kanjona Crne Gore, ali i najmanje poznatih turistima. Reka Piva je kroz vekove urezala kanjon dubok preko 1.200 metara, stvarajući neverovatne pejzaže.
Put kroz kanjon vodi od Nikšića ka Plužinama i Durmitoru, preko brojnih tunela, litica i vidikovaca, prateći obalu Pivskog jezera.
Šta videti i raditi?
1. Pivsko jezero
- Veštačko jezero nastalo izgradnjom brane Mratinje (visoka 220 m)
- Okruženo je planinama i ima nestvarnu, tirkiznu boju
- U jezeru se možete kupati, voziti čamac ili pecati
2. Manastir Piva
- Jedan od najvažnijih pravoslavnih manastira u Crnoj Gori (XVI vek)
- Podignut je tokom turske vlasti, što je bio veliki poduhvat za to vreme
- Najzanimljiviji deo njegove istorije je da je kompletno preseljen, kamen po kamen, kada je napravljena hidroelektrana i stvoreno Pivsko jezero.
3. Vožnja kroz kanjon
- Jedan od najlepših drumskih pravaca u Crnoj Gori
- Glavna trasa je od Plužina do granice sa Bosnom i Hercegovinom, ili dalje ka Durmitoru i Tari
- Sama vožnja kroz planine i tunele sa pogledom na jezero je pravo uživanje
